Silivri, Çatalca ve Arnavutköy’de Bahçe

Batının üç yüzü

Silivri, Çatalca ve Arnavutköy, İstanbul’un batısında ve kuzeybatısında şehrin kırsalla birleştiği geniş bir kuşak oluşturur. Parseller merkeze göre büyüktür, bahçe çoğu zaman evin kendisinden daha geniş bir alan kaplar. Üç ilçeyi ortak kılan iki şey vardır: sabit ve sert esen rüzgâr ve çoğu parselde ağır killi toprak. Onları ayıran ise sudur. Silivri ve Arnavutköy’ün ovası yazın belirgin biçimde kuraktır; Çatalca ise orman ve göletlerin etkisiyle daha serin ve nemlidir. Bu yazıdaki Arnavutköy, kuzeybatıdaki Arnavutköy ilçesidir; Beşiktaş’a bağlı, Boğaz kıyısındaki Arnavutköy semtiyle karıştırılmamalıdır.

Bu yazıda önce üç ilçenin ortak sorunlarını, rüzgârı ve toprağı ele alıyor, ardından kurak ova ile nemli kuzey arasındaki farka göre tür seçimini ve suyu anlatıyoruz.

Rüzgâr: önce perde, sonra bahçe

Arnavutköy’de Hadımköy ve havalimanı çevresi, Silivri’nin açık ovası ve Çatalca’nın kırsal arazileri, rüzgârın önünde hiçbir engelin olmadığı düzlüklerdir. Burada rüzgâr bahçenin her kararını etkiler: genç fidanları eğer, yaprakları yırtar, toprağı ve bitkiyi hızla kurutur. Açık bir parselde perde kurulmadan dikilen bir bahçe, ilk mevsimde yıpranmış görünür.

Bu yüzden işe hâkim rüzgâr yönünü belirleyip o yöne dayanıklı türlerden bir bitki perdesi kurarak başlarız. Perde tek sıra değil, farklı boyda türlerin katmanlı bir dizisi olduğunda daha iyi çalışır; rüzgârı tamamen kesmek yerine yavaşlatır ve arkasında korunaklı bir alan bırakır. Kurak ovada mazı, ardıç, karaçam ve iğde, nemli kuzeyde ise meşe, gürgen ve kartopu bu iş için uygun türlerdir. Perdenin nasıl kurulacağını rüzgâr kırıcı bitki perdesi yazısında ayrıntılı anlattık.

Perde oturana kadar genç ağaçlar kazıkla desteklenir; bağ gevşek tutulur ve bir iki yıl sonra kaldırılır. Rüzgârı seven esnek türler, örneğin lavanta ve süs çimleri, açık alanlarda hem dayanıklı hem de hareketli bir görünüm sağlar.

Toprak: hamurlaşan, çatlayan kil

Üç ilçede de parsellerin önemli bir bölümünde toprak ağır killidir. Bu toprağı tanımak kolaydır: ıslandığında avuçta hamur gibi kalır, kuruduğunda sertleşir ve çatlar. Kil aslında besin açısından zengindir; sorun, suyun ve havanın içinde hareket edememesidir. Kışın su tutan, yazın taşlaşan bir toprakta kökler ya boğulur ya da ilerleyemez.

Killi toprakta dikimden önce iki iş yapılır. Birincisi drenaj: yüzey suyunun parselden nasıl uzaklaşacağı planlanır, gerekiyorsa drenaj hattı döşenir ve dikim çukurlarının dibi kırılır. İkincisi ıslah: toprağa organik madde karıştırılarak yapısı gevşetilir. Bu iki adım atlanırsa en doğru tür seçimi bile birkaç yıl içinde sonuç vermez. Toprak tipine göre tür seçimini toprağa göre bitki seçimi yazısında, su birikmesinin çözümünü ise drenaj yazısında ele aldık.

Kurak ova: Silivri ve Arnavutköy

Silivri ve Arnavutköy’ün ovası yazın sıcak ve kurudur, su ise her zaman bol değildir. Bu koşulda bol su isteyen bir bahçe hem zor tutunur hem de pahalıya gelir. Doğru yaklaşım, bölgenin iklimine zaten alışkın türlerle çalışmaktır. Zeytin, lavanta, biberiye, kekik, mazı, badem ve süs çimleri az su ister ve ovanın karakterine yakışır. Arnavutköy’ün açık kesimlerinde ardıç, karaçam, iğde ve kuşburnu da hem rüzgârı hem kuraklığı kaldırır.

Silivri’nin kıyı kesiminde, Selimpaşa ve Gümüşyaka gibi denize yakın mahallelerde, bu listeye tuzlu rüzgâr da eklenir. Burada zakkum gibi tuza dayanıklı türler öne alınır ve narin bitkiler dayanıklı bir perdenin arkasına yerleştirilir. Nem seven ortanca ve açelya ise açık ovada zorlanır; bu türleri kullanmak istenirse korunaklı ve gölgeli köşelerle sınırlamak gerekir.

Güvenlik notu: Zakkumun yaprak, çiçek ve dal dahil tüm kısımları zehirlidir. Çocukların ve evcil hayvanların dolaştığı alanlarda, özellikle havuz çevresinde tercih edilmemeli; budama sırasında eldiven kullanılmalıdır.

Kurak bir bahçenin en çok su isteyen kısmı çimdir. Çimi gerçekten kullanılan alanlarla sınırlamak, geri kalanında kurakçıl bitki yatakları, malç ve süs çimleri kullanmak, hem suyu hem bakımı belirgin biçimde azaltır. Bu yaklaşımın ayrıntılarını az su isteyen bahçe bitkileri yazısında anlattık.

Serin ve nemli kuzey: Çatalca

Çatalca aynı kuşakta olsa da farklı bir iklimdedir. İlçenin geniş bir bölümü orman ve tarım arazisidir; hava merkeze göre daha serin ve nemlidir. Terkos çevresindeki göletler ve akarsular yer yer taban suyunu yükseltir. Bu yüzden Çatalca’da bir bahçeye başlarken ilk bakılacak şey, parselin göle ve akarsuya göre nerede durduğudur. Taban suyu yüksek bir noktaya kök boğan türler dikilmez; önce suyun yönü ve kot planı belirlenir.

Tür seçiminde Çatalca’nın kendi ormanı en iyi rehberdir. Meşe, gürgen, ıhlamur ve çınar gibi yerli türler iklime alışıktır, az bakım ister ve kırsal dokuya yabancı durmaz. Nemli kalan noktalarda kızılağaç ve söğüt gibi ıslak toprağı seven türler öne çıkar. Buna karşılık kurakçıl çöl türleri, sukulentler ve palmiye bu serin ve nemli ortamda zorlanır. Kırsal karakteri koruyan sade bir tasarım, Çatalca’ya en çok yakışandır.

Malç: az emekle çok iş

Bu kuşakta malç, bahçenin en ucuz ve en etkili yardımcılarından biridir. Kurak ovada bitki diplerine serilen 5 ile 8 santimlik bir malç tabakası toprağın nemini korur, yüzeyin güneşte kavrulmasını ve rüzgârla kurumasını azaltır. Yabancı ot çıkışını da bastırdığı için bakım yükünü düşürür.

Malçın türü koşula göre seçilir. Çam kabuğu ve odun yongası gibi organik malçlar zamanla çürüyerek killi toprağın yapısını da iyileştirir; bu yüzden ağır toprakta ayrıca tercih sebebidir. Kurakçıl bitki yataklarında ise çakıl ya da kırma taş malç, hem suyu korur hem de lavanta ve biberiye gibi türlerin gövde diplerinin kuru kalmasını sağlar. Rüzgârın çok sert olduğu açık alanlarda hafif malçlar savrulabilir; burada daha iri parçalı ya da ağır malçlar kullanılır.

Mevsim mevsim bu kuşakta bahçe

• İlkbahar: Çatalca’nın serin kesimlerinde geç don riski daha uzun sürer; hassas fideler acele dikilmez. Kazıklar ve bağlar kontrol edilir, kış rüzgârının kırdığı dallar temizlenir.
• Yaz: Kurak ovada sulama sabaha alınır, malç tabakası yenilenir. Killi toprağın çatlaması, sulamanın yetersiz ya da düzensiz olduğunun işaretidir.
• Sonbahar: Rüzgâr perdesi ve ağaç dikimi için en uygun mevsimdir; toprak ılık, hava serindir. Kış öncesi drenaj hatları ve su toplanan noktalar kontrol edilir.
• Kış: Sert rüzgârlı günlerden sonra genç ağaçların bağları ve kazıkları gözden geçirilir. Çatalca’da taban suyunun yükseldiği noktalar izlenir; sulama hattı kıştan önce boşaltılır.

Su: sulama ve verimli kullanım

Kurak ovada sulama bahçenin sürekliliğini belirler, ama her bitki aynı suyu istemez. Ağaç ve çalı yataklarında damla sulama suyu doğrudan köke ulaştırır, buharlaşmayı ve rüzgârla sürüklenen suyu azaltır. Bahçeyi güneş, rüzgâr ve toprak tipine göre bölgelere ayırıp her bölgeye ayrı bir program vermek, suyun gerçekten ihtiyaç olan yere gitmesini sağlar. Otomatik sulama kurarken killi toprağın suyu uzun süre tuttuğunu da hesaba katarız: sık ve yüzeysel sulama yerine seyrek ve derin sulama kökleri aşağıya yönlendirir.

Çatalca’da sorun çoğu zaman suyun azlığı değil fazlalığıdır. Burada sulama sistemi, yağışlı dönemlerde kısılacak ya da tamamen duracak şekilde kurulur; taban suyu yüksek noktalar sulama programının dışında tutulur.

Büyük parsel, planlı uygulama

Bu kuşaktaki parseller büyük olduğu için bahçeyi bir kerede kurmak yerine aşamalara bölmek çoğu zaman daha doğrudur. İlk yıl perde, drenaj ve toprak ıslahı yapılır; bahçenin iskeletini oluşturan ağaçlar dikilir. Sonraki yıllarda çalı ve çiçek yatakları, kullanılan çim alanı ve dinlenme köşeleri eklenir. Bu yaklaşım bütçeyi yayar ve her aşamada bir önceki aşamanın sonucunu görmeyi sağlar. Büyük parsellerdeki bahçeleri peyzaj uygulama kapsamında bu aşamalarla planlıyoruz.

Her ilçenin koşullarını ve hizmet verdiğimiz mahalleleri Silivri, Çatalca ve Arnavutköy sayfalarında bulabilirsiniz. Bölgenize uyan türlerin listesi için ilçeye göre bitki seçimi aracını kullanabilirsiniz.