Kartal, Pendik ve Tuzla’da Kıyı Bahçesi

Üç ilçe, üç ayrı koşul

Kartal, Pendik ve Tuzla, Anadolu yakasının Marmara kıyısında yan yana dizilen üç ilçedir ve dışarıdan bakınca birbirine benzer. Bahçe açısından ise her birinin içinde üç ayrı dünya vardır: denize bakan sahil şeridi, iç kesimdeki killi ve kentsel mahalleler ve yükseldikçe açılan, rüzgârın engelsiz estiği alanlar. Aynı ilçede iki bahçe arasındaki fark, bazen iki ayrı ilçedeki iki bahçe arasındaki farktan büyüktür.

Bu yazıda üç ilçeyi bu üç koşula göre ele alıyoruz: kıyıda tuz ve rüzgâr, iç kesimde ağır toprak ve su, açık alanlarda rüzgâr. Bahçenizin hangi koşulda olduğunu anlamak, doğru bitki listesinin ilk adımıdır.

Kıyı bahçesinin genel tür listesini tuza dayanıklı bitkiler, bakım takvimini ise sahil bahçesi bakımı yazısında anlattık. Bu yazı, Kartal, Pendik ve Tuzla’ya özgü koşullara odaklanıyor.

Kıyı şeridi: tuz ve rüzgâr

Kartal’da Yalı ve Kordonboyu, Pendik’te Güzelyalı ve marina çevresi, Tuzla’da İçmeler ve Postane gibi kıyı mahallelerinde bahçenin ilk sınavı denizden gelen rüzgârdır. Özellikle lodos ve poyraz günlerinde rüzgâr ince bir tuz tabakası taşır; bu tuz yaprak yüzeyinde birikir, yaprak kenarlarını kavurur ve hassas türlerde sürgünleri kurutur. Kıyıya en yakın sırada yanlış bitki seçmek, her fırtınadan sonra yanmış bir çitle karşılaşmak demektir.

Kıyıda işe tür seçimiyle başlarız. Tuzlu esintiye dayanıklı zeytin, ılgın, defne, zakkum, biberiye ve bazı süs otları rüzgârın geldiği ön sıraya dizilir. Bu sıra hem kendisi ayakta kalır hem de arkasındaki alan için bir kalkan olur; daha hassas türler, gölge ağaçları ve çiçekli çalılar bu kalkanın arkasına alınır. Deniz serpintisine dayanan ağaçları ayrıntılı olarak deniz serpintisine dayanıklı ağaçlar yazısında karşılaştırdık.

Güvenlik notu: Zakkumun yaprak, çiçek ve dal dahil tüm kısımları zehirlidir. Çocukların ve evcil hayvanların dolaştığı alanlarda, özellikle havuz çevresinde tercih edilmemeli; budama sırasında eldiven kullanılmalıdır.

Fırtınadan sonra küçük bir alışkanlık da işe yarar. Yağmur yağmadan geçen sert bir rüzgârın ardından, özellikle genç ve hassas bitkilerin yapraklarını tatlı suyla yıkamak, biriken tuzun zararını azaltabilir. Sahildeki bahçelerde çimin de kıyı koşuluna uygun seçilmesi, gerekirse çim alanının rüzgâra en açık kısımdan geri çekilmesi gerekir.

İç kesim: ağır toprak ve su

Denizden uzaklaştıkça sorun değişir. Kartal’da Yakacık ve Soğanlık, Pendik’in iç mahalleleri ve Tuzla’da Orhanlı ile Tepeören tarafında toprak çoğunlukla ağır killidir. Bu toprak yağmurdan sonra suyu uzun süre tutar, kuruyunca sertleşir ve çatlar. Böyle bir zemine açılan dikim çukuru, kışın suyla dolan küçük bir havuza dönüşür ve kökleri boğar.

İç kesimde dikimden önce drenajı çözeriz: çukurun dibini kırar, gerekiyorsa drenaj hattı ya da taş dolgu koyar, yüzey suyunun parselden nasıl uzaklaşacağını planlarız. Su birikmesinin nasıl anlaşılacağını ve çözüm yollarını bahçede su birikmesi yazısında anlattık. Tür seçiminde ise köke dost, ağır toprağa dayanabilen defne, mazı ve korunaklı köşelerde ortanca gibi türler öne çıkar.

Tuzla’nın iç kesiminde bir özellik daha vardır: yazlar belirgin biçimde kurudur. Aynı toprak kışın fazla su tutarken yazın taş gibi sertleşir. Burada zeytin, lavanta, biberiye, mazı ve süs çimleri gibi kurağa dayanıklı türler hem az su ister hem de bu iki uç arasında ayakta kalır. Az su isteyen bir bahçenin nasıl kurulacağını az su isteyen bahçe bitkileri yazısında ele aldık.

Yamaçlar ve teraslı bahçeler

Kartal’da Dragos yamaçları gibi eğimli kesimlerde manzara bahçenin en değerli yanıdır, eğim ise en zor yanı. Yağmur suyu yüzeyden hızla akar, üst kottaki toprağı sürükler ve alt kotta birikir. Bu tür parsellerde teraslama ve istinat duvarları hem kullanılabilir düz alan kazandırır hem de toprağın kaymasını önler. Daha yumuşak eğimlerde toprağı kökleriyle tutan örtücü bitkiler ve malçlı yataklar erozyonu azaltır. Duvar, basamak ve yol gerektiren yamaç bahçelerini sert zemin ve istinat çalışmasıyla birlikte planlıyoruz.

Manzaralı yamaçlarda bir hata daha sık görülür: denizi görmek için bahçenin ön sırası boş bırakılır, arka sıra ise hızlı büyüyen ve birkaç yıl içinde manzarayı kapatan ağaçlarla doldurulur. Olgun boyunu bilerek seçilen türler, manzarayı çerçeveleyen ama kapatmayan bir düzen kurar.

Açık ve rüzgârlı alanlar

Pendik’in Kurtköy ve Sabiha Gökçen tarafı, yerleşimin son yıllarda hızla açıldığı, yüksekçe ve açık bir kesimdir. Burada deniz tuzundan çok rüzgârın kendisi belirleyicidir: engelsiz esen rüzgâr genç fidanları eğer, yaprakları yırtar ve toprağı hızla kurutur. Böyle bir parselde ilk iş, hâkim rüzgâr yönüne dayanıklı türlerden bir bitki perdesi kurmaktır; perde oturduktan sonra arkasındaki alanda çok daha geniş bir tür seçimi mümkün olur. Perdenin nasıl kurulacağını rüzgâr kırıcı bitki perdesi yazısında adım adım anlattık.

Açık alanlarda genç ağaçlar ilk bir iki yıl kazıkla desteklenir; bağ gevşek tutulur ve ağaç kendi gövdesini güçlendirdikçe kaldırılır. Lavanta ve süs çimleri gibi rüzgârı seven, esnek türler bu kesimde hem dayanıklı hem de hareketli bir görünüm sağlar.

Sulama: her kesime ayrı program

Üç ilçede de en sık gördüğümüz sulama hatası, bütün bahçeye tek bir program uygulamaktır. Kıyıdaki güneşli ve rüzgârlı bir yatak ile iç kesimdeki gölgeli ve killi bir köşe aynı suyu istemez. Killi toprakta sık ve yüzeysel sulama kökü yüzeyde tutar ve toprağı sürekli ıslak bırakır; toprağın kurumasını bekleyen seyrek ve derin sulama kökleri aşağı yönlendirir.

Otomatik sulama kurarken bahçeyi güneş, gölge ve toprak tipine göre bölgelere ayırır, her bölgeye ayrı bir program veririz. Çalı ve ağaç yataklarında damla sulama suyu doğrudan köke ulaştırır ve yaprakları ıslatmadığı için kıyıdaki bahçelerde yaprak hastalıklarını da azaltır. Sulamayı sabah saatlerine almak buharlaşmayı ve rüzgârla sürüklenen suyu azaltır.

Çim: kıyıda ve iç kesimde

Çim, bu üç ilçede koşula en hassas tepki veren yüzeydir. Kıyıda tuzlu rüzgâr ve güneş, çimin rüzgâra açık kenarlarında sararma ve seyrelme yapar. Burada çim alanını rüzgârın en sert vurduğu kısımdan geri çekmek, o bölümü tuza dayanıklı çalılar ve süs otlarıyla değerlendirmek daha kalıcı bir sonuç verir. Çim karışımı seçerken de sıcağa ve kuraklığa dayanıklı türlerin ağırlıkta olması kıyı koşuluna daha iyi uyar.

İç kesimde sorun toprağın kendisidir. Ağır killi bir zemine doğrudan serilen ya da ekilen çim, ilk yıl iyi görünse de su tutan tabakada kök salamaz ve yazın hızla sararır. Çimden önce toprağın havalandırılması, organik maddeyle ıslahı ve tesviyesi gerekir. Türler arasındaki farkları ve hangi koşulda hangisinin seçileceğini İstanbul için en iyi çim türü yazısında karşılaştırdık.

Mevsim mevsim kıyı bahçesi

• İlkbahar: Kış fırtınalarının bıraktığı tuz yanıkları bu dönemde belirginleşir. Kurumuş uçlar sürgünler uyandıktan sonra temizlenir, genç ağaçların kazık ve bağları kontrol edilir.
• Yaz: Kıyıda nem ve sıcak, iç kesimde kuraklık öne çıkar. Sulama sabaha alınır, iç kesimin killi toprağında sulama aralıkları toprağın kurumasına göre ayarlanır.
• Sonbahar: Lodos dönemi başlar; fırtınadan sonra hassas bitkilerin yapraklarını yıkamak işe yarar. Aynı zamanda dikim ve rüzgâr perdesi kurmak için en uygun mevsimdir.
• Kış: Tuzun yaktığı dallar hemen kesilmez; bitki uyanıp hangi kısmın canlı kaldığı görülene kadar beklenir. Sulama hattı kıştan önce boşaltılır.

Site bahçeleri ve ortak alanlar

Üç ilçede de son yıllarda yapılan sitelerin sayısı hızla arttı. Bu sitelerin ortak alanlarında aynı koşullar daha büyük ölçekte geçerlidir: kıyıya yakın bloklar arasında tuz ve rüzgâr, iç kesimde ağır toprak ve su. Ortak alan bahçelerinde tür seçiminin, sulama programının ve bakım takviminin site yönetimiyle birlikte planlanması gerekir; kararların nasıl alındığını site ortak alanı yazısında ele aldık.

Bölgenize göre bakım

Kıyıdaki bahçeler fırtına mevsiminde, iç kesimdeki bahçeler ise yağışlı ve kurak dönemlerin geçişinde daha fazla dikkat ister. Tuz yanığı, ağır topraktaki kök sorunları ve rüzgârın yıprattığı genç ağaçlar erken fark edildiğinde çoğu zaman kolayca toparlanır. Bu yüzden bölgedeki bahçeleri kurulumdan sonra periyodik bahçe bakımı ile mevsime göre takip ediyoruz. Her ilçenin koşullarını ve hizmet verdiğimiz mahalleleri Kartal, Pendik ve Tuzla sayfalarında ayrıntılı bulabilirsiniz; bölgenize uyan türleri görmek için ilçeye göre bitki seçimi aracını da kullanabilirsiniz.