Kışın Açan Çiçekler: İstanbul Bahçesi ve Balkonu

Kışın da renk mümkün

İstanbul’da bahçe ve balkon kasımdan sonra çoğu zaman yeşile ve griye çekilir. Oysa bu şehrin kışı, birçok çiçeğin rahatça açabileceği kadar ılımandır. Doğru türü doğru köşeye koyduğunuzda balkon saksısı, site girişi ya da bahçe yatağı aralıktan marta kadar renkli kalır. Bu yazıda kış boyu açan mevsimlikleri, kışın çiçek veren çalıları ve ocak ile şubatın soğanlılarını; hangi köşeye neyin uyduğunu ve onları kışa nasıl hazırlayacağınızı anlatıyoruz. Yaprağını kışın da koruyan türleri ise her dem yeşil bitkiler yazısında ayrıca ele aldık.

Kış boyu açan mevsimlikler

Kış saksısının ve yatağının temelini dört tür kurar:

• Hercai menekşe: Kışın en güvenilir çiçeğidir. Kırağı ya da kar altında kalsa bile hava ısınınca kendini toplar ve açmaya devam eder. Güneş alan saksı ve bordürlerde en çok çiçeği verir.
• Siklamen: Serin havayı seven, desenli ve kalp biçimli yapraklarıyla zarif bir türdür. Açık dona dayanmaz; kapalı balkonda ya da rüzgâr almayan korunaklı bir köşede uzun süre açar. Kaloriferli sıcak bir odada ise çiçekleri çabuk solar.
• Çuha çiçeği: Kış ortasından ilkbahara kadar açan, yarı gölgeyi seven kısa boylu bir türdür. Toprağının nemli ama göllenmeyen olmasını ister.
• Süs lahanası: Renkli kısmı çiçek değil yaprak rozetidir. Serin geceler arttıkça ortası mor, pembe ya da beyaza döner ve bütün kış dekoratif kalır.

Sonbahardan kışa köprü: kasımpatı

Yaz çiçekleri sönerken ilk renk boşluğunu kasımpatı doldurur. Gün kısaldıkça tomurcuk bağlar ve ekimden kasıma kadar açar. Kasımpatıyı çiçekli saksı olarak alıp hercai ve süs lahanasıyla aynı düzende kullanmak, sonbahardan kışa geçişi kesintisiz yapar. Çiçekleri bittiğinde saksıdakiler kış mevsimlikleriyle değiştirilir; bahçe toprağına dikilenler ise çoğu zaman ertesi yıl yeniden açar.

Kışın açan çalılar

Mevsimlikler her yıl yenilenir; çalılar ise bir kez dikilip her kış yeniden açar. İstanbul bahçelerinde üç tür bu işi iyi yapar:

• Kamelya: Parlak yaprakları arasında, çeşidine göre sonbahar sonundan ilkbahara kadar iri çiçekler açar. Yarı gölgeyi, asidik ve humuslu toprağı sever. Açık soğuk rüzgâr açmış çiçekleri kahverengileştirdiği için korunaklı bir köşeye dikilir.
• Kış yasemini: Yapraksız yeşil dallarında sarı çiçekler açar. Sarkarak büyüdüğü için duvar üstünden, istinat kenarından ya da büyük bir saksıdan aşağı bırakıldığında en güzel görüntüyü verir. Soğuğa dayanıklıdır; çoğu yaseminin aksine belirgin bir kokusu yoktur.
• Mahonya: Dikenli ve sert yaprakları, türüne göre kış ortası ile erken ilkbahar arasında açan sarı salkım çiçekleriyle gölgeli köşelere uyar. Bu çiçekler, ılık kış günlerinde dışarı çıkan arılar için de değerli bir kaynaktır.

Ocak ve şubatın soğanlıları

Kışın en sessiz haftalarında ilk çiçeği soğanlılar verir. Kardelen, beyaz ve sarkık çiçekleriyle çoğu yıl ocak ya da şubatta, toprağın üstünde henüz başka bir şey yokken açar; yaprak döken bir ağacın altındaki yarı gölgeyi sever. Kardelen alırken doğadan sökülmüş değil, üretimden gelen soğan isteyin. Kış çiğdemleri de şubatla birlikte güneşli çim kenarlarını ve saksıları sarı, mor ve beyaza boyar. Her iki tür de uygun bir yerde bir kez dikildiğinde çoğu zaman yerinde kalıp yıllar içinde çoğalır. Soğanlıların dikim derinliğini ve takvimini çiçek soğanı dikimi yazısında ayrıntılı anlattık.

Balkon ve teras için kış düzeni

Kış balkonunda başarı, saksıları balkonun yönüne göre dağıtmakla başlar. Güneye ve batıya bakan, duvarı gün boyu ısınan köşe hercai, süs lahanası ve kasımpatı için en verimli yerdir. Poyrazın doğrudan vurduğu açık köşeye yalnız en dayanıklı türler konur. Siklamen ve çuha çiçeği ise kapalı balkonun aydınlık ama serin bir köşesinde, cama yakın ve kaloriferden uzak tutulur.

Saksının içinde basit bir düzen işe yarar: ortaya bir süs lahanası, çevresine hercai, en alta da ilkbaharda çıkacak soğanlar. Böylece saksı kış boyu dolu görünür, şubattan sonra soğanlar devreye girer. Pencere kutularında tek tür yerine iki renk hercaiyi sık dikmek, uzaktan bakıldığında daha dolgun bir etki verir.

Kıyı ile kuzey arasındaki fark

İstanbul’da kış her semte aynı gelmez. Boğaz ve Marmara kıyısında deniz kışı yumuşatır; mevsimlikler daha uzun açık kalır, kamelya ve siklamen korunaklı köşelerde rahat eder. Bunun karşılığında kıyı balkonları tuzlu serpinti ve sert rüzgâr alır; açık cephelerde saksıları sabitlemek ve rüzgârı kıran bir köşe seçmek gerekir. Sarıyer’in kuzeyi, Zekeriyaköy, Çekmeköy ve Belgrad Ormanı çevresi gibi serin ve yüksek kesimlerde ise kırağı erken düşer, kar daha uzun kalır. Buralarda hercai ve süs lahanası gibi en dayanıklı türlere ağırlık verir, kamelyayı rüzgâr almayan bir duvarın önüne dikeriz.

Ne zaman dikilir?

Kış çiçeklerinin çoğu ekim ve kasımda toprağa girer. Hercai ve süs lahanası toprak hâlâ ılıkken dikilirse soğuk gelmeden kök salar ve kış boyu daha gür kalır. Kasımpatı eylül sonu ve ekimde çiçekli saksı olarak alınır. Siklamen sonbaharda çiçekli saksıyla gelir; çuha çiçeği ise çoğu zaman kış ortasında, çiçeğe yakın fide olarak dikilir. Kamelya, kış yasemini ve mahonya gibi çalılar da sonbahar dikimini sever. Kardelen ve çiğdem soğanları eylül sonu ve ekimde dikilir; dikim geciktikçe çiçek sayısı düşer.

Asıl düşman soğuk değil: ıslak kök ve poyraz

Bu yazıdaki türlerin çoğu İstanbul soğuğuna dayanır. Onlara asıl zarar veren, kökün sürekli ıslak kalması ve poyrazdır. Kış yağmuru su tutan bir yatakta ya da delikleri tıkanmış bir saksıda birikir; ıslak kök soğukta çabuk çürür. Hercai ve çuha çiçeği bu yüzden çoğu zaman donarak değil, çürüyerek kaybedilir. Poyraz ise yaprağı kurutur, çiçeği kırar ve hafif saksıları devirir.

• Saksının dibinde drenaj deliği ve iri taneli bir drenaj katmanı olsun; saksıyı küçük ayaklarla yerden kaldırın.
• Yağmurdan sonra altlıkta biriken suyu boşaltın; kışın altlıkta bekleyen su kökü boğar.
• Bahçe yatağında su birikiyorsa yatağı çevresinden biraz yükseltin.
• Poyraz alan cephede saksıları duvar dibine toplayın; birbirine yakın duran saksılar rüzgârı birlikte karşılar.
• Sert don gecelerinde açmış kamelya dallarını nefes alan bir örtüyle koruyun, güneşli sabah örtüyü açın.

Kışa girmeden yapılacak genel hazırlığı bahçeyi kışa hazırlama rehberinde topladık.

Site girişinde ve bakım programında kış çiçekleri

Site girişleri ve ortak alanlar kışın en çok göze çarpan yerlerdir; yaz mevsimlikleri söküldükten sonra boş kalan bir yatak bütün girişi soluk gösterir. Ekim ve kasımda yatakları hercai, süs lahanası ve kasımpatıyla yenilemek, ilkbaharda da yaz mevsimliklerine geçmek girişi yıl boyu bakımlı tutar. Bu değişimi ortak alanların bakımıyla birlikte site ve kurumsal peyzaj kapsamında planlıyoruz. Villa ve konut bahçelerinde ise mevsimlik değişimini, solan çiçeklerin alınmasını ve kış drenaj kontrolünü periyodik bahçe bakımı ziyaretlerinin içinde yürütüyoruz.