Bahçeyi Kışa Hazırlama Rehberi

İlk kırağıyla yarışan bir takvim

İstanbul’un kuzey sırtlarında kış, sahilden hep birkaç gün önce gelir. Kasımın ikinci haftası hava aniden döner, sabah çimlerin üstünde beyaz bir tabaka belirir. Hazırlığı bu geceye göre kurgulamak gerekir; kırağı düştükten sonra atılan her adım gecikmiş sayılır.

Sulama hattını boşaltmak

Kışa girişte en pahalı hata, hatta su bırakmaktır. Donan su hacmini büyütür ve boruyu, rakoru, hatta pompayı çatlatır. Ben suyu kesip ana vanayı kapatır, kompresörle her bölgeyi ayrı ayrı üfler, ardından drenaj noktalarını ve vanaları açık bırakırım. Bu bakımı, kurulumunu yaptığımız otomatik sulama sistemleri için her sonbahar tekrarlıyoruz.

Malçlama ve don koruması

Toprağın üstünü örtmeden bırakmak, kökü açık havada bırakmak demektir. Kök bölgesine serdiğim organik malç, sıcaklığın gece boyunca yavaş düşmesini sağlar; ani şok yerine yumuşak bir geçiş olur. Genç fidanlarda ve soğuğa duyarlı çalılarda buna don örtüsü eklerim, ama örtüyü güneşli sabahlarda mutlaka havalandırırım; yoksa altta biriken nem mantara davetiye çıkarır.

Yaprak toplama ve son temizlik

Çim üstünde kalan kalın yaprak katmanı, altındaki dokuyu boğar ve kar yağınca çürüme başlar. Yaprakları toplayıp öğütür, bir kısmını malç olarak değerlendiririm. Şiddetli budamayı ise bu döneme sıkıştırmam; sadece kırık ve hastalıklı dalları alır, esas kesimi dinlenme dönemine bırakırım.

Hazırlığı düzene bağlamak

Bu işlerin hepsi tek bir sonbahar ziyaretine sığmaz; boşaltma, malç ve örtü farklı haftalara denk gelir. Zamanlamayı kaçırmamak için tüm adımları sabit çizelgeye oturtan periyodik bahçe bakımı planını öneriyorum. Özellikle Zekeriyaköy peyzaj projelerinde, orman kenarındaki nem ve erken don bir araya geldiğinden hazırlığı bir hafta öne çekmek çoğu zaman kışın kaderini belirliyor.

Bitkileri soğuğa hazırlamak

Kışa hazırlık yalnızca temizlik değil, hassas bitkileri korumaktır. Soğuğa duyarlı türlerin kök bölgesini kalın malçla örtmek, genç ağaçların gövdesini beyaz badana ya da koruyucu şeritle sarmak don çatlaklarını önler. Saksıdaki bitkiler açık toprağa göre daha çabuk donar; onları duvar dibine, korunaklı bir köşeye almak çoğu zaman yeterlidir. Kışın da yeşil kalan bir iskelet isteyenler için tür seçimini her dem yeşil bitkiler ile planlamak iyi olur.

Havuzu olan bahçelerde kışlatma

Bahçeyi kışa hazırlarken havuz çoğu zaman unutulur; oysa boş bırakılan ya da yanlış kışlatılan bir havuz baharda çok daha zor bir tabloya döner. Su seviyesini ayarlamak, dengeleyici kimyasal eklemek ve hatları boşaltıp örtü çekmek işi baharda kolaylaştırır. Bahçe ve havuzu aynı hazırlıkta ele almanın ayrıntısını havuz kışlatma yazısında topladık.

Kar yükü: çit ve ibrelilerde dal kırılmasını önlemek

İstanbul’da kar her kış yağmaz; yağdığında da çoğu zaman ıslak ve ağırdır. Her dem yeşil çitler ve mazı, servi gibi kolon formlu ibreliler yapraklarını kışın da taşıdığı için karı üzerinde toplar. Yük arttıkça dallar dışa doğru açılır, bazen kalıcı olarak eğilir ya da kırılır.

• Taze karı alın: Kar yumuşakken yumuşak bir süpürgeyle dalın altından yukarı doğru hafifçe iterek silkeleyin. Üstten bastırmak dala ek yük bindirir.
• Buzlanmış dala vurmayın: Buz kaplı dal gevrektir, darbede kırılır. Buzun kendiliğinden erimesini beklemek daha güvenlidir.
• Kolon formluları toplayın: Kar mevsiminden önce dallar yumuşak bir bantla, gövdeyi sıkmadan gevşek biçimde bağlanarak toplanır; bağ ilkbaharda çözülür. Kolon formlu türlerin genel bakımını mazı bakımı sayfasında anlattık.

Kış sulaması ve kontrol ünitesinin kış ayarı

Her dem yeşiller kışın da su kaybeder; kuru, güneşli ve rüzgârlı günlerde yapraktan su gitmeye devam eder. Toprak kuruysa kök bu kaybı karşılayamaz ve yapraklarda kahverengileşme başlar. Yağışsız geçen haftalarda, toprak donmamışken ılık bir günün öğle saatinde seyrek ama derin sulama yapılır. Donlu toprak sulanmaz; su içeri işlemez, yüzeyde buz tutar. Saçak altında kalıp yağmur almayan bitkiler en çok gözden kaçanlardır.

Hat boşaltıldıktan sonra kontrol ünitesi de kış programına alınır. Kapalı konuma alınan ünite boş hatta vanaları açıp kapatmaz; depo ve pompayla çalışan sistemlerde pompa da susuz çalışmaz. Kış boyunca bir bölümü açık tutulan sistemlerde yağmur sensörü devrede olmalı, süreler kısaltılmalıdır. Programı silmeden kapatmak ilkbaharda açılışı kolaylaştırır. Otomatik sulama sistemlerinde bu ayarı sonbahar bakımında yapıyoruz; sensörün işleyişini sensörlü sulama yazısında anlattık.