Maltepe’de Bahçe: Sahilden Yamaca Üç Koşul

Sahilden yamaca

Maltepe, Marmara kıyısından iç kesimdeki yamaçlara doğru yükselen bir ilçedir. Kıyıda Küçükyalı ve İdealtepe’nin sıkışık dokusu, ortada yoğun site ve apartman alanları, yukarıda ise Başıbüyük ve Gülensu gibi daha açık parselli mahalleler vardır. Kısa bir mesafede bahçe koşulları belirgin biçimde değişir.

Bu yüzden Maltepe’deki bahçeleri üç kuşakta düşünüyoruz: sahil, kent dokusu ve yamaç. Bu yazıda her kuşağın ana sorununu, tür seçimini, sulamayı ve bakımı ele alıyoruz.

Sahil kuşağı: dolgu, rüzgâr ve tuz

Maltepe sahilinin önemli bir bölümü denizin doldurulmasıyla oluşmuş bir alandır. Dolgu zeminin üst katmanı çoğu zaman taşlı ve besin açısından fakirdir; suyu da iyi tutmaz. Buna denizden gelen rüzgâr ve tuz eklenir. Sahile yakın bahçelerde yaprak kenarlarında kahverengi yanıklar, denize bakan cephede büyümeyen çalılar bu koşulun tipik işaretleridir.

Sahil kuşağında önce toprak düzeltilir: dikim çukurları geniş açılır, organik maddeyle ıslah edilmiş toprakla doldurulur. Deniz tarafına tuza dayanıklı türlerden bir perde kurulur. Kıyı bahçelerinin genel tür listesini tuza dayanıklı bitkiler yazısında, kıyıda iyi yaşayan ağaçları ise deniz serpintisine dayanıklı ağaçlar yazısında anlattık.

Kent dokusu: sıcak beton ve küçük bahçe

Maltepe’nin orta kuşağında bahçeler küçüktür ve çoğu zaman beton, taş ve asfaltla çevrilidir. Sert yüzeyler gün boyu ısı biriktirir ve akşam saatlerinde de yaymaya devam eder. Bu küçük bahçelerde toprak hızla kurur, yazın öğleden sonra bitkiler solar. Sorun çoğu zaman bitkinin türü değil, çevresindeki sıcaklığın ve su kaybının yüksekliğidir.

Burada üç önlem işe yarar. Birincisi toprak yüzeyini açıkta bırakmamaktır; malç, nemi korur ve toprağın ısınmasını azaltır. İkincisi az su isteyen, sıcağa alışkın türlerle çalışmaktır: limon servi, süs otları, sardunya, lavanta ve yer örtücüler bu dokuya uyar. Üçüncüsü gölgedir; küçük bir bahçeye doğru yere dikilmiş tek bir ağaç, hem bahçeyi hem de cepheyi serinletir. Hangi ağacın temele ve tesisata zarar vermeden dikilebileceğini ağaç kökü ve temel yazısında ele aldık.

Balkon ve teras

Orta kuşakta birçok ev için bahçe bir balkon ya da terastır. Saksıda toprak hacmi sınırlı olduğu için su ve besin hızla tükenir; rüzgârlı katlarda saksı toprağı daha da çabuk kurur. Saksı boyutu bitkinin olgun boyuna göre seçilir, saksılar sabitlenir ve sulama mümkünse damla hatla otomatiğe bağlanır. Teras bahçesinde yük ve yalıtım konusunu komşu ilçeler için yazdığımız Ataşehir ve Kadıköy teras bahçesi yazısında, saksıda ağaç yetiştirmeyi ise terasta ve saksıda ağaç yazısında anlattık.

Yamaç kuşağı: eğim ve toprak

Başıbüyük ve Gülensu tarafında doku açılır, parseller büyür ve arazi eğimlidir. Burada en sık görülen sorun, yağmur suyunun yüzeyden hızla akarken üst toprağı da taşımasıdır. Çıplak bırakılmış bir şev birkaç sağanakta oyulur; bahçe yolu ve merdiven kenarlarında toprak birikir.

Eğimli bahçede toprağı yerinde tutmanın yolu, suyun hızını kesmektir. Arazi teraslara bölünür, kot farkları alçak istinat duvarlarıyla karşılanır, şevler derin köklü yer örtücü ve çalılarla kaplanır. Yağmur suyu kontrollü kanallarla aşağı yönlendirilir. Büyük kot farklarında istinat duvarı mühendislik hesabıyla yapılır. Duvar ve sert zemin için referans fiyat aralıklarını peyzaj fiyatları sayfasında bulabilirsiniz; uygulamayı sert zemin ve istinat hizmetimiz kapsamında yapıyoruz.

Tür seçimi kuşak kuşak

• Sahil: zeytin, zakkum, mazı, ılgın, lavanta ve süs otları. Tuzu ve rüzgârı kaldırır.
• Kent dokusu: limon servi, süs otları, sardunya, sukulentler ve yer örtücüler. Sıcağa ve az suya dayanır, küçük alanda düzenli görünür.
• Yamaç: daha geniş bir yelpaze kullanılabilir. Şevlerde derin köklü çalı ve yer örtücüler, düzlüklerde meyve ve süs ağaçları.

Açık ve sıcak teraslarda nem seven gölge türlerini, dar alanlarda ise geniş köklü büyük ağaçları önermiyoruz. Bölgeye uyan türleri ilçeye göre bitki seçimi aracında görebilirsiniz.

Güvenlik notu: Zakkumun yaprak, çiçek ve dal dahil tüm kısımları zehirlidir. Çocukların ve evcil hayvanların dolaştığı alanlarda, özellikle havuz çevresinde tercih edilmemeli; budama sırasında eldiven kullanılmalıdır.

Sulama

Sahil ve kent kuşağında su kaybı yüksek, yamaçta ise su hızla akıp gider. Üç kuşakta da ortak kural, suyu köke ve yavaşça vermektir. Damla sulama, eğimli arazide suyun yüzeyden akmasını önler; kent dokusunda ise az suyu kayıpsız köke ulaştırır. Sulama sabah erken saatlere alınır. Bahçeyi bölgelere ayırıp her bölgeye ayrı program veren otomatik sulama, Maltepe gibi karma koşullu bir ilçede özellikle işe yarar.

Site ortak alanları

Maltepe’nin yoğun site dokusunda ortak yeşil alanı düşük bakımlı bir düzene oturtmak, hem yönetimin hem sakinlerin işini kolaylaştırır. Az su isteyen türler, malç ve otomatik sulama bakım yükünü azaltır. Ortak alan kararlarının nasıl alındığını site ortak alanı yazısında anlattık.

Küçük bahçede tasarım

Maltepe’nin orta kuşağında bahçe çoğu zaman birkaç metrekaredir. Küçük bir alanda her bitkinin bir görevi olmalıdır. Sınırda dar ve dik büyüyen bir tür mahremiyet sağlar, yere yayılan türler toprağı örter, tek bir odak bitkisi ya da küçük bir ağaç bahçeye kimlik verir. Çok sayıda farklı türü yan yana dikmek yerine az sayıda türü tekrar ederek kullanmak, küçük bahçeyi daha düzenli ve geniş gösterir.

Duvarlar da bahçenin parçasıdır. Güneşli bir duvara yaslanan tırmanıcı, hem yeşil alanı büyütür hem de duvarın ısınmasını azaltır. Duvar dibinde kalan dar şeritler ise çoğu zaman en kuru noktalardır; buraya sukulent ve kurakçıl yer örtücüler uygundur.

Sık yapılan hatalar

• Dolgu toprağa doğrudan dikim: Sahilde çukur açmadan ve toprağı ıslah etmeden dikilen bitki kök salamaz.
• Çıplak toprak: Kent dokusunda malçsız toprak hızla ısınır ve kurur.
• Şevi çıplak bırakmak: Yamaçta bitkisiz bırakılan eğim, ilk sağanaklarda oyulur.
• Tek liste: Sahildeki bir bahçenin tür listesini yamaçtaki bahçeye aynen uygulamak, iki bahçeyi de zorlar.

Mevsim mevsim bakım

• İlkbahar: Kış yağışlarından sonra yamaçtaki oyuntular ve istinat duvarı drenajı kontrol edilir. Budama ve dikim bu dönemde yapılır.
• Yaz: Kent kuşağında sulama ve malç en önemli iştir. Saksılar sıcak günlerde daha sık kontrol edilir.
• Sonbahar: Şevlere yer örtücü ve çalı dikimi için en uygun dönemdir; bitkiler kış yağmurlarından önce köklenir.
• Kış: Sahilde fırtına sonrası tuz yanıkları izlenir, yamaçta su yollarının açık kaldığından emin olunur.

Maltepe’de hizmet

Maltepe’de sahilden yamaca kadar bahçeleri peyzaj uygulama kapsamında kuruyor, sonrasında periyodik bahçe bakımı ile mevsime göre takip ediyoruz. Komşu kıyı ilçelerindeki koşulları Kartal, Pendik ve Tuzla’da kıyı bahçesi yazısında ele aldık. Maltepe’deki hizmet verdiğimiz mahalleleri Maltepe peyzaj sayfasında bulabilirsiniz.