Canlı Yılbaşı Ağacı Bahçeye Dikilir mi?

“Yılbaşı çamı” çoğu zaman çam değildir

Aralıkta satılan canlı ağaçlara günlük dilde yılbaşı çamı denir, ama bunların çoğu çam değil, ladin ya da göknardır. Çamda ibreler genellikle ikili ya da daha kalabalık demetler halinde çıkar; ladin ve göknarda ise dal üzerine tek tek dizilir. Ladin ibresi genellikle sert, sivri ve köşelidir, parmaklar arasında yuvarlanabilir. Göknar ibresi daha yassı ve yumuşaktır, altında çoğu zaman açık renkli iki çizgi görülür. Bahçe için asıl önemli bilgi, ladin ve göknarın genellikle serin ve nemli iklimlere alışkın ağaçlar olmasıdır.

Saksıda mı yetişti, sonradan mı saksıya kondu?

Dikim şansını belirleyen en önemli şey kök topudur. Kesilmiş ağaç kökü olmayan bir dekordur ve dikilemez. Saksıda yetişmiş ağacın kökleri ise saksının toprağını sarmış, sağlam bir top oluşturmuştur. Tarlada yetişip sökülen, kökleri kesilerek saksıya ya da çuvala konan ağaç ise köklerinin bir bölümünü kaybetmiştir; dikimden sonra zor toparlanır.

Farkı anlamak için saksıyı yan yatırıp ağacı kök boğazından tutarak hafifçe çekin. Saksıda yetişmiş ağaçta toprak kökle birlikte tek parça çıkar, kenarlarda ince ve açık renkli kökler görünür. Sonradan saksıya konmuş ağaçta toprak dağılır, kalın kesik kök uçları görünür ve ağaç saksının içinde oynar. Saksı dibindeki deliklerden çıkan kökler de iyi bir işarettir.

Evde serin ve aydınlık bir köşe

Canlı ağaç kışı dışarıda, dinlenme halinde geçirmeye alışkındır. Sıcak bir salonda uzun kalırsa uyanmaya başlar, ibreleri kurur; sonra soğuğa çıktığında zarar görür. Ağacın içeride ne kadar kalacağına siz karar verirsiniz; süre uzadıkça serin bir köşe ve nemli toprak daha da önem kazanır. Eve almadan önce birkaç gün serin bir ara mekânda bekletmek de geçişi yumuşatır.

Ağacı odanın en serin ve aydınlık köşesine koyun: kalorifer peteğinden, sobadan, şömineden ve sıcak hava üfleyen cihazlardan uzak. Saksı toprağını her gün parmakla yoklayın; nemli olmalı ama çamur gibi değil. İçerideki kuru hava toprağı dışarıdakinden hızlı kurutur. Altlıkta biriken suyu boşaltın.

Işık, süs ve güvenlik

Canlı ağacın dalları ağır süsü taşımaz; aşağı çekilen dal uçları kırılır ve bahçede de eksik kalır. Ağırlığı gövdeye yakın kalın dallara verin. Isı yapan eski tip ampuller ibreyi kurutur; az ısınan LED zincirler daha uygundur. İş güvenliği için birkaç kural:

• Elektrik: Kablosu ezilmiş, soyulmuş ya da fişi ısınan zinciri kullanmayın. Çoklu prizleri birbirine eklemeyin, kabloyu halının altından geçirmeyin.
• Gece ve evden çıkarken: Işık zincirini kapatın; gözetimsiz yanan ışık gereksiz bir risktir.
• Su ve priz: Sulamayı ışıklar kapalıyken yapın; altlık ile prizi birbirinden uzak tutun.
• Devrilme: Geniş ve ağır bir saksı seçin, ağacı geçiş yolundan uzak bir köşeye koyun. Uzun ağacı ince bir iple duvardaki sağlam bir noktaya bağlayın; çocuk ve evcil hayvan olan evlerde bu adımı atlamayın.

İçeriden dışarıya: birkaç günlük alıştırma

Yılbaşından sonra ağacı doğrudan bahçeye çıkarmak, onu sıcak odadan ani bir soğuğa taşımak demektir. Önce ışıkları ve süsleri çıkarın. Ardından ağacı birkaç gün serin ve donmayan bir ara mekânda, ısıtılmayan bir odada ya da kapalı balkonda bekletin. Sonra rüzgârdan korunan, öğle güneşi almayan bir dış köşede birkaç gün daha tutun. Bu sürede saksı toprağı kurumamalı, ama don beklenen bir akşamdan önce de ıslatılmamalıdır. Soğuk dalgasında saksıyı duvar dibine çekip sarmak kökü korur. Ayrıntıları saksı bitkisi kışlatma yazısında anlattık.

Ocakta bahçeye dikim

İstanbul’da toprak çoğu kış derin donmaz; alıştırılan ağaç ocak ya da şubatta dikilebilir. İki koşul aranır: toprak ne donmuş ne de çamur kıvamında olmalıdır. Avuçta sıkınca su damlatan toprakta çukur açmak toprağın yapısını bozar; birkaç gün beklemek daha doğrudur.

• Çukur: Kök topundan belirgin biçimde geniş, ama ondan derin olmayan bir çukur açılır; kenarlar gevşetilir.
• Derinlik: Ağaç, gövdenin köke geçtiği kök boğazı toprak seviyesinde kalacak şekilde yerleştirilir. Kök boğazını gömmek, sık yapılan ve geri dönüşü zor bir hatadır.
• Kök topu: Saksı tamamen çıkarılır; saksı çeperinde dönen kökler elle hafifçe açılır. Çuvalla gelen ağaçta sentetik çuval çıkarılır.
• Can suyu ve malç: Bol can suyu verilir. Kök bölgesine serilen malç nemi korur ve toprağı soğuktan tamponlar; gövdeye yaslanmaz. Seçenekleri malç nedir yazısında karşılaştırdık.
• Kazık: Rüzgârlı bahçede ağaç, gövdeyi sıkmayan esnek bir bağla kazığa bağlanır.

Yeri ve türü birlikte değerlendirip dikimi ağaç dikimi kapsamında da planlayabiliriz.

İstanbul’da hangi bahçeye uyar?

Dürüst olmak gerekirse canlı yılbaşı ağacı her İstanbul bahçesinde uzun yaşamaz. Kuzeyde, orman kenarındaki serin ve nemli bahçelerde tutma şansı daha yüksektir; bu bölgelere uyan ağaçları Sarıyer ve Zekeriyaköy için uygun ağaçlar yazısında topladık. Sıcak ve kuru bir kent bahçesinde, güneye bakan bir yamaçta ya da tuzlu rüzgâr alan bir kıyı bahçesinde ise ladin ve göknar özellikle yazın zorlanır; ibre uçları yanar, ağaç yıllar içinde seyrekleşebilir. Böyle bir bahçede öğleden sonra gölge alan, rüzgârdan korunan ve su göllenmeyen bir köşe seçilir, yaz sulaması baştan planlanır.

Boyu da unutmayın: bugün salona sığan ağaç yıllar içinde evin boyunu geçebilir; eve ve hatlara yakın dar bir köşe yerine açık bir yer seçin.

İlk yıl takibi

Ağacın tuttuğu genellikle ertesi ilkbaharda anlaşılır: dal uçlarındaki tomurcuklar açılır, açık yeşil yeni sürgünler çıkar. O zamana kadar asıl iş, özellikle ilk yazda, sulamadır. Kök topu çevresindeki topraktan hızlı kurur; nemi gövde dibinde, kök topunun içinde yoklayın ve seyrek ama derin sulayın. İbre kahverengileşmesinin yeri ne anlattığını gösterir:

• İçteki eski ibreler: Gövdeye yakın eski ibrelerin bir kısmının sararıp dökülmesi dikim stresinde sık görülür.
• Dal uçları: Uçların kahverengileşmesi çoğu zaman susuzluk, kavurucu güneş ya da kuru rüzgâr işaretidir; sulamayı ve yeri gözden geçirin.
• Bütün dal: İbreler dokununca dökülüyor ve kabuk altı kahverengiyse dal ölmüştür; durum dal dal yayılıyorsa ağaç kök tutmamış olabilir.

İlk yıl gübre verilmez, şekil budamasına girişilmez. Taşınan ağaçlar için hazırladığımız ilk yıl takibi rehberindeki adımlar burada da büyük ölçüde geçerlidir.

Dikilmeyecekse ne olur?

Bahçeniz yoksa ya da ağaç bahçenize uymuyorsa, saksıda yetişmiş bir ağaç bir süre balkonda ya da terasta yaşayabilir. Bunun için serin ve öğleden sonra gölgede kalan bir köşe, drenajı iyi büyük bir saksı ve yaz boyunca düzenli sulama gerekir. Uzun vadeli bakımı saksıda ağaç yetiştirmek yazısında anlattık.

Ağaç tutmadıysa ya da kesilmiş bir ağaçsa sokağa bırakılmaz. Süsleri ve telleri tamamen ayıklanan dallar budama atığı gibi değerlendirilir: ince dallar parçalanıp malç yapılabilir, küçük parçalar kompost yığınına azar azar katılabilir. Yöntemi yaprak kompostu yazısında anlattık. Bahçesi olmayanlar belediyenin bahçe atığı yönlendirmesine bakabilir.

Etkinlik ve kurum mekânları için saksılı bitki kiralama seçeneklerini bitki kiralama sayfasında anlattık.

Kurumda toplu alınan yılbaşı ağaçları ne olur?

Ofislerde ve mağazalarda yılbaşı için alınan saksılı ağaçlar, ocak gelince en belirsiz eşyadır. Bir kısmı depoya kaldırılır ve karanlıkta kurur, bir kısmı kapı önünde bırakılır. Oysa saksıda yetişmiş, kökü sağlam bir fidan ocak ayında toprak donmuş değilse dikilebilecek durumdadır. Kurumun elinde aynı anda onlarca saksı varsa bunlar tek tek bahçelere dağıtılmak yerine tek bir alanda toplu dikilebilir.

Toplu dikimde karar sırası bireysel dikimden farklıdır. Önce alan belirlenir: fidanların tacını açabileceği, sulamaya erişimi olan, ilk iki yıl uğranabilecek bir yer. Sonra tür dağılımı gözden geçirilir, çünkü yılbaşı için alınan saksıların çoğu aynı birkaç türdür ve hepsi aynı köşeye dikilirse birbirini iter. Dikim gününde en sık atlanan adım alıştırmadır: içeride ısınmış bitki doğrudan dışarıya çıkarılmaz, birkaç gün serin bir ara mekânda bekletilir. Dikimden sonra ilk yıl takibi kalır; sulama ve destek kontrolü olmadan toplu dikimlerde kayıp artar.

Kurumların yıl sonu etkinliğini bu şekilde kalıcı bir işe çevirmesini kurumsal fidan dikimi kapsamında planlıyoruz; dikim mevsiminin genel kurallarını sonbahar dikimi yazısında anlattık.