Kahverengi Kokarca: Bahçede ve Evde Ne Yapılır?

Kahverengi kokarca nedir?

Kahverengi kokarca, Doğu Asya kökenli, dünyanın pek çok bölgesine yayılmış istilacı bir böcektir. Türkiye’de önce Karadeniz’de görüldü; son yıllarda İstanbul’un bazı ilçelerinde de bahçe ve evlerde karşılaşılıyor ve resmî kurumlar izleme ve mücadele çalışması yürütüyor. Bahçe sahibi için iki ayrı sorun yaratır: yaz boyunca meyve ve sebzede beslenir, sonbaharda ise kışlamak için kalabalık gruplar hâlinde evlere girer.

Nasıl tanınır?

Gövdesi kalkan biçimlidir, rengi gri ile kahverengi arasında mermer desenlidir. Ayırt edici iki işareti vardır: antenlerinin uca yakın kısmındaki açık renkli bantlar ve gövdesinin kenarı boyunca uzanan açık-koyu şeritler. Ezildiğinde ya da rahatsız edildiğinde keskin, kötü bir koku salar.

Bahçelerde ona çok benzeyen yerli kokarca türleri de bulunur ve bunların çoğu ciddi zarar vermez. Emin değilseniz böceği ezmeden fotoğraflayın; tür teşhisi yapılmadan ilaçlamaya karar verilmemelidir.

Hangi bitkilere zarar verir?

Kokarca, hortumuyla bitkinin dokusunu delerek beslenir. Elma, armut, şeftali ve kiraz gibi meyve ağaçlarında, fındıkta, domates, biber ve fasulye gibi sebzelerde ve pek çok süs ağacı ile çalıda görülebilir. Meyvede beslendiği yerde zamanla ezik görünümlü, sert ya da şekli bozulmuş bölgeler oluşur; sebzelerde lekeler ve olgunlaşma bozuklukları görülür.

Süs bitkilerinde zarar çoğu zaman meyve bahçesindeki kadar belirgin değildir. Ama kokarcalar bu bitkilerde beslenip çoğalır ve sonbaharda eve yakın duvarlara toplanır. Bu yüzden yalnızca meyve ağaçlarına değil, bahçenin bütününe bakmak gerekir.

Neden şimdi eve giriyor?

Havalar serinlemeye başladığında kokarcalar kışı geçirecek korunaklı yer arar. Öğleden sonra güneş alan güney ve batı cephelerde toplanır, pencere çerçevesi aralıklarından, panjur kutularından, havalandırma ağızlarından ve çatı arasından içeri girer. Kışı bu kuytularda hareketsiz geçirir, ilkbaharda ısınan günlerle yeniden dışarı çıkmaya çalışır. Evin içinde üremez ve eşyaya zarar vermez; ama kalabalık olduğunda ve koku saldığında büyük rahatsızlık yaratır.

Eve girişi önlemek

• Pencere ve kapı çerçevelerindeki aralıkları, kablo ve boru geçişlerini sızdırmazlık malzemesiyle kapatın.
• Sinekliklerdeki yırtıkları onarın; havalandırma ve baca ağızlarına ince tel takın.
• Panjur kutularını ve çatı arasına açılan boşlukları kontrol edin.
• İçeri girenleri ezmeden toplayın: bir kavanozla alıp dışarı bırakmak ya da sabunlu suya atmak koku yaymaz.

Bu önlemlerin en etkili zamanı, böceklerin duvarlarda toplanmaya başladığı eylül sonu ve ekimdir. Kış ortasında kapatılan aralık, içeri girmiş böcekleri bu kez evin içinde hapseder.

Bahçede izleme ve tuzak

Bahçede ilk adım, kokarcanın ne kadar ve nerede olduğunu görmektir. Feromonlu tuzaklar bu iş için kullanılır: böceği çeker ve yoğunluk hakkında fikir verir, ama tek başına sorunu bitirmez. Tuzak, korumak istediğiniz ağacın dibine değil, ondan biraz uzağa asılmalıdır; aksi hâlde böceği tam da istemediğiniz yere toplar.

İzlemeye düzenli kontrol eşlik etmelidir. Yaprak altları ve meyve kümeleri haftalık gözden geçirilir, yere düşen ve zarar görmüş meyveler toplanır, hasat geciktirilmez. Sık ve havasız taçları budamayla açmak hem kontrolü kolaylaştırır hem de böceğin saklanacağı yeri azaltır.

İlaçlamaya kim, ne zaman karar verir?

Kimyasal uygulama son adımdır ve ancak izleme yoğunluğun yüksek olduğunu gösterdiğinde gündeme gelir. Kullanılacak ürün ruhsatlı ve o bitki için izinli olmalı, etiketindeki doz ve bekleme süresine uyulmalıdır. Karar için ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün önerileri esas alınır; bitki koruma ürünü reçetesi gerektiğinde proje bazlı ziraat mühendisi iş birliğiyle çalışırız.

Yanlış zamanda yapılan ilaçlama hem etkisiz kalır hem de arılara ve kokarcanın doğal düşmanlarına zarar verir. Biyolojik mücadele ise resmî kurumların yürüttüğü bir iştir; bahçe sahibinin kendi başına doğal düşman salması söz konusu değildir.

Mevsime göre ne yapılır?

• İlkbahar: Kışı evde ve çatı arasında geçiren böcekler ısınan günlerde dışarı çıkmaya çalışır. Pencere çevrelerini kontrol edin; bahçede ilk sürgünler çıkarken meyve ağaçlarına göz atın.
• Yaz: Beslenme ve üreme dönemidir. Meyve ve sebzeleri haftalık kontrol edin, tuzaklarla yoğunluğu izleyin, düşen meyveleri toplayın.
• Sonbahar: Böcekler güneş alan duvarlarda toplanır. Aralıkları kapatmanın, sineklikleri onarmanın ve içeri girenleri ezmeden toplamanın zamanıdır.
• Kış: Evdeki böcekler çoğunlukla hareketsizdir; ısıtılan odalarda zaman zaman uçabilir. Görülenleri ezmeden toplamak yeterlidir, ilaç gerekmez.

Bu takvim, kokarcayla tek seferlik bir ilaçlamayla değil, yıl boyu küçük ve doğru zamanlanmış adımlarla baş edildiğini gösterir.

Site ve apartman bahçesinde ortak plan

Kokarca bir dairenin penceresinden değil, binanın bütün cephesinden girer. Tek dairenin aldığı önlem, komşu dairelerden gelen böcekleri durdurmaz. Site ve apartmanlarda en iyi sonuç, yönetimin sonbahar başında yaptığı bir duyuru, ortak alandaki meyve ağaçlarının listesi ve bakım ekibinin düzenli kontrolüyle alınır. Bahçe bakım şartnamesine zararlı izleme maddesi eklemek için site yönetimleri için bahçe bakım şartnamesi yazımıza bakabilirsiniz; ortak alanların bakımını site ve kurumsal peyzaj kapsamında yürütüyoruz.

Bakım programında kokarca

Periyodik bahçe bakımı ziyaretlerinde kokarcayı diğer zararlılarla birlikte izler, tuzakları ve konukçu bitkileri kontrol eder, gerektiğinde uygulamayı doğru zamana planlarız. Kokarcanın sık görüldüğü kuzey ilçelerinde bu kontrol Sarıyer periyodik bahçe bakımı ve Çekmeköy periyodik bahçe bakımı programlarının da parçasıdır. Bahçede sivrisinek ve kene gibi diğer canlılara karşı alınabilecek peyzaj önlemlerini bahçede kene ve sivrisinek yazısında anlattık.