BİTKİ REHBERİ
Kocayemiş (Arbutus unedo) Bakımı ve Yetiştirme
Kocayemiş, parlak koyu yeşil yapraklarını yıl boyu koruyan, çalı ya da küçük ağaç formunda bir Akdeniz maki türüdür. Sonbaharda beyaz-pembe çiçekleri ile bir önceki yılın kırmızı meyvelerini aynı anda taşır; kuraklığa ve tuzlu rüzgâra dayanıklıdır.
Işık ve konum
Tam güneşte en sık dokulu formu ve en bol çiçeği verir; yarı gölgeyi de rahat karşılar. Ağaç altı gibi koyu ve havasız gölgede dallar seyrekleşir, çiçek ve meyve azalır, nemli havalarda yaprak lekeleri artar. İstanbul’da güneye ve batıya bakan yamaçlar, denize bakan açık bahçeler ve sıcak duvar önleri iyi konumlardır. Çiçekleri sonbahar ve kışın açtığı için kış güneşini de alan bir yer seçmek, çiçeklenmeyi o aylarda da öne çıkarır.
Su ve sulama
Kuraklığa dayanıklıdır, ama bu dayanıklılık kök tuttuktan sonra gelir. Genç fidan ilk bir iki yaz boyunca düzenli ve derin sulanır; yerleşmiş bitki için yaz ortasındaki uzun kurak dönemlerde seyrek ve derin sulama yeterlidir. Asıl tehlike fazla sudur: sürekli ıslak ve havasız toprakta kökler çürür. Bu yüzden çim alanının içine ya da sık sulanan yatakların yanına dikilmez. İstanbul’un yağışlı kışında bahçedeki kocayemişe ek su gerekmez; saksıdaysa göllenme önlenir.
Toprak ve İstanbul’da dikim zamanı
İyi drene olan, taşlı ya da kumlu, hafif asidik toprağı tercih eder; açelyanın da bulunduğu ailedeki birçok türün aksine kireçli toprağa orta düzeyde dayanır. Çok kireçli ve sert zeminde yapraklarda sararma görülebilir; dikim çukuruna kompost katmak bu riski azaltır. Ağır, su tutan killi toprakta drenaj ince çakıl ve kumla açılır, gerekirse hafif yükseltilmiş bir yastığa dikilir. Yamaç ve şevlerdeki kuru, fakir toprakta da tutunduğu için toprak tutma dikimlerinde değerlendirilir.
Bakım: budama, gübre, kışlatma
Az bakım isteyen bir türdür. Budama gerekiyorsa kış sonunda hafif yapılır; kuru, kırık ve çapraz dallar alınır, istenirse alt dallar temizlenerek küçük ağaç formu verilir. Meyvenin olgunlaşması yaklaşık bir yıl sürdüğü için sert budama gelişen meyveyi de götürür. Meyveler sarıdan turuncuya, sonra kırmızıya döner; olgun meyve taze yenir. Dökülen meyve zemini lekeleyebildiği için teras, yürüyüş yolu ve otopark kenarından biraz geriye dikilir. Kırmızımsı kabuğun yaşla soyulması doğaldır.
İstanbul’da hangi bölgede tutar?
Kıyı kuşağının en güvenilir her dem yeşillerindendir: Boğaz ve Marmara kıyısındaki tuzlu esintiye, rüzgârlı yamaçlara ve kuru toprağa dayanır. Kent kuşağında sıcak duvar önleri, site bahçelerinin kenar dikimleri ve büyük saksılar için uygundur. Kuzey orman kuşağında iyi drene bir yamaçta yetişir; ağır killi ve ıslak düzlükte zorlanır. İç kesimlerin don ceplerinde genç fidanlar sert soğukta zarar görebilir; bu yüzden ilk kışlarda soğuk rüzgârı kesen korunaklı bir köşe seçilir.
KOCAYEMİŞ (ARBUTUS UNEDO) İLE UYUMLU BİTKİLER
Kocayemiş (Arbutus unedo) için doğru komşuları ve birlikte iyi duracak türleri denemek isterseniz bitki uyum aracını, bölgenize uygun türleri görmek için ilçeye göre bitki seçimi aracını kullanabilir; tüm türler için bitki rehberine göz atabilirsiniz.